କୋଲକାତା,(ଦିଲ୍ଲୀପ ଦାସ): କୋଲକାତା ଭିତ୍ତିକ ଡିଜିଟାଲ କ୍ରିଏଟର ହେମଶ୍ରୀ ଭଦ୍ର, ଦୁର୍ଗା ପୂଜାକୁ ଆଧାର କରି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଫଟୋ ସିରିଜ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ ଦ୍ୱିମୁଖୀ ନୀତି ବା ଦ୍ବିରାଚିତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ଯଦି ଏକ ସମାଜ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ନାରୀ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ପୂଜା କରେ, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ତେବେ ଏଭଳି ପୂଜାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ’ଣ? ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଏକ ସୁସଜ୍ଜିତ ପ୍ରତିମା ସମ୍ମୁଖରେ ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଫଟୋ ସିରିଜରେ, ହେମଶ୍ରୀଙ୍କୁ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଧଳା ଶାଢ଼ି ଏବଂ ନାଲି ରଙ୍ଗର ବ୍ଲାଉଜ୍ ପିନ୍ଧିଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।
ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଫଟୋରେ, ସେ ନିଜ ହାତରେ ମାଟି ଧରି ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ବଢ଼ାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯିଏ କି ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ସେହି ମାଟିକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଏକ ଫଟୋରେ, ଜଣେ ମେକଅପ୍ ଆର୍ଟିଷ୍ଟ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ କଜଳ ଲଗାଉଛନ୍ତି। ଆଉ ଏକ ଫଟୋରେ କ୍ୟାମେରା, ଆଲୋକ ସାଜସଜ୍ଜା (ଲାଇଟିଂ ଉପକରଣ) ଏବଂ ସୁଟିଂରେ ନିୟୋଜିତ କର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ, ହାତରେ ଧରାଯାଇଥିବା ଏକ ଦର୍ପଣ ହେମଶ୍ରୀଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଢାଙ୍କି ଦେଇଛି।
ଏହି ଫଟୋ ଶୃଙ୍ଖଳାର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ହେଉଛି ‘ପୁଣ୍ୟ ମାଟି’, ଯାହା ବଙ୍ଗଳାରେ ଦୁର୍ଗା ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଅଟେ। ଏହି ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ ସହ ଜଡ଼ିତ ଦୀର୍ଘଦିନର ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଯୌନକର୍ମୀମାନଙ୍କ ଘର ଦ୍ୱାରଦେଶରୁ ସଂଗୃହୀତ ମାଟିକୁ ପ୍ରତିମା ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହୃତ ମାଟି ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରଥାର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ମହତ୍ତ୍ୱ ମାଧ୍ୟମରେ, ହେମଶ୍ରୀ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ଗଭୀର ବିରୋଧାଭାସକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ମାଟିକୁ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି ପାଇଁ ‘ପୁଣ୍ୟ’ ବୋଲି ମାନି ପୂଜା କରାଯାଏ, ତାହା ସେହି ମହିଳାମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆସିଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ବାସ୍ତବରେ ସାମାଜିକ କଳଙ୍କ, ନୈତିକ ବିଚାର ଏବଂ ଘୃଣାର ଶିକାର ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ହେମଶ୍ରୀ ଭଦ୍ର କୁହନ୍ତି: ଲୋକମାନେ ଏହି ‘ପୁଣ୍ୟ’ ମାଟିକୁ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମହିଳା ଏହି ମାଟି ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି, ସମାଜ ପ୍ରାୟତଃ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ତୁଚ୍ଛ ମନେକରେ। ଯଦି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମାଟି ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ‘ପୁଣ୍ୟ’ ହୋଇପାରେ, ତେବେ ସେହି ମହିଳାଙ୍କ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଉପରେ କାହିଁକି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଯାଏ? ପୂଜା ଆମକୁ ଶିଖାଉ ଯେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ୍, କେବଳ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନୁହେଁ।
ଏହି ଫଟୋ ଶୃଙ୍ଖଳାଟି ମହିଳାମାନଙ୍କ ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି, ସର୍ବସାଧାରଣରେ ସେମାନଙ୍କ ପରିଚୟ ଏବଂ ସମାଜ ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି ଦେଖେ, ସେ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ। ଏଠାରେ ମେକଅପ୍ ବ୍ରଶ୍, ଦର୍ପଣ ଏବଂ କ୍ୟାମେରାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି। ଏହି ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ, ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳାଟି ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ ଯେ ସମାଜ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ କିପରି ଦେଖେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପରିଚୟ କିପରି ଗଢ଼ି ତୋଳେ ଏବଂ କେଉଁ ମାନଦଣ୍ଡ ଆଧାରରେ ତାଙ୍କୁ ବିଚାର କରେ।
ଅନେକ ସମୟରେ, ସାମାଜିକ ବିଚାର ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ମାନବିକତା କିମ୍ବା ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ ନ ହୋଇ, ବରଂ ତାଙ୍କ ପୋଷାକ, ବାହ୍ୟ ରୂପ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ବୃତ୍ତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ହୋଇଥାଏ। ହେମଶ୍ରୀଙ୍କ କଳାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରତି ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ନୁହେଁ। ବରଂ, ଏହା ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିହିତ ଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧା, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ସମ୍ମାନର ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ପୂଜା ମଣ୍ଡପର ସୀମା ବାହାରକୁ ଆଣି, ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଆହ୍ୱାନ ଅଟେ।
ଏହି ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ: ଯେଉଁ ସମାଜ ଦେବୀଙ୍କୁ ‘ମାତୃଶକ୍ତି’ର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ପୂଜା କରେ, ସେହି ସମାଜରେ କ’ଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହିଳାଙ୍କ ସମ୍ମାନ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ମାନବିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ? ଏହି ଫଟୋ ଶୃଙ୍ଖଳାର ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା ସ୍ପଷ୍ଟ ଅଟେ: ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର—ଏ ଦୁଇଟି ଏକାଠି ରହିପାରିବ ନାହିଁ।
