ଜଣେ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ତଥା ରାଜନେତା ଭାବେ ଡକ୍ଟର ମନମୋହନ ସିଂହ ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟରେ ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଛାପ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୬, ୧୯୩୨ରେ ପଶ୍ଚିମ ପଞ୍ଜାବର ଗାହରେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ପାକିସ୍ତାନରେ) ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ସିଂହ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଶିଖ୍ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ।
ଡକ୍ଟର ମନମୋହନ ସିଂହଙ୍କ ପ୍ରତିଭା ତାଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନରୁ ହିଁ ବାରି ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲା। ୧୯୫୨ ଓ ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ସେ ପଞ୍ଜାବ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଅର୍ଥନୀତିରେ ସ୍ନାତକ ଓ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ଅର୍ଥନୀତିରେ ତାଙ୍କର ଅନିସନ୍ଧିତ୍ସୁ ମନ ତାଙ୍କୁ କେମ୍ବ୍ରିଜ୍ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ୧୯୫୭ ମସିହାରେ ଅର୍ଥନୀତିରେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀ ସମ୍ମାନରେ ସ୍ନାତକ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ଅକ୍ସଫୋର୍ଡର ନ୍ୟୁଫିଲ୍ଡ କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିବା ପରେ ୧୯୬୨ ମସିହାରେ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଡିଫିଲ କରିଥିଲେ।
ମନମୋହନ ସିଂହଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କ୍ୟାରିୟର ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଥିଲା। ସେ ପଞ୍ଜାବ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ଇକୋନୋମିକ୍ସରେ ଅଧ୍ୟାପନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ବିକାଶ ଉପରେ ଜାତିସଂଘ ସମ୍ମିଳନୀ (ୟୁଏନସିଟିଏଡି) ସହିତ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ପରାମର୍ଶଦାତାରୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ
୧୯୭୧ ମସିହାରେ ବାଣିଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରାଳୟର ଅର୍ଥନୈତିକ ପରାମର୍ଶଦାତା ଭାବେ ମନମୋହନ ସିଂହ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ପରାମର୍ଶଦାତା ଏବଂ ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରାଳୟର ସଚିବଙ୍କ ସମେତ ବହୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦବୀରେ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲା। ତେବେ ୧୯୯୧ରୁ ୧୯୯୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପିଭି ନରସିଂହ ରାଓଙ୍କ କ୍ୟାବିନେଟରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନକାରୀ ଭୂମିକା ରହିଥିଲା।
୧୯୯୧ମସିହାରେ ଭାରତ ଏକ ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲା। ଯେଉଁଥିରେ ପେମେଣ୍ଟ୍ ସନ୍ତୁଳନ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ନରସିଂହ ରାଓଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମନମୋହନ ସିଂହ ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥନୈତିକ ସଂସ୍କାର ଆଣିଥିଲେ। ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଉଦାର କରିବା, ଟଙ୍କାର ଅବମୂଲ୍ୟାୟନ ରୋକିବା, ଟିକସ ବୋଝ ହ୍ରାସ କରିବା ଏବଂ ବିଦେଶୀ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଆଦି ଏଥିରେ ସାମିଲ ଥିଲା। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ କେବଳ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସ୍ଥିର କରି ନଥିଲା, ବରଂ ଭାରତକୁ ଦ୍ରୁତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପଥରେ ଆଗେଇ ନେଇଥିଲା।
୨୦୦୪ରେ ସଂସଦୀୟ ନିର୍ବାଚନରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ବିଜୟ ପରେ ମନମୋହନ ସିଂହ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ଶିଖ୍ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ସେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଗତିକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ସହିତ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସରକାର ମନମୋହନଙ୍କ ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ ହାରାହାରି ଜିଡିପି ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାର ୭.୭ ପ୍ରତିଶତ ହାସଲ କରିଥିଲା। ୨୦୦୯ରେ ପୁନଃ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିବା ମନମୋହନ ସିଂହଙ୍କ ପ୍ରଶାସନ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ଏବଂ ଦୁର୍ନୀତି ଦୁର୍ନୀତି ଭଳି ଆହ୍ୱାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଏହାର ବିଶ୍ୱସନୀୟତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।
ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ
ମନମୋହନ ସିଂହଙ୍କ ନିଜ ଜୀବନ କାଳ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ୧୯୮୭ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ଭାରତର ଦ୍ଵିତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବେସାମରିକ ସମ୍ମାନ ପଦ୍ମବିଭୂଷଣରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା।
ସେହିପରି ୧୯୯୫ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ବିଜ୍ଞାନ କଂଗ୍ରେସ ପକ୍ଷରୁ ତାଙ୍କୁ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ଜନ୍ମଶତବାର୍ଷିକୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।
ଉଭୟ ୟୁରୋମନି ଏବଂ ଏସିଆମନି ମନମୋହ ସିଂହଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ୧୯୯୩ ଏବଂ ୧୯୯୪ରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ପୁରସ୍କୃତ କରିଥିଲେ।
ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବିଶେଷ ଅବଦାନ ପାଇଁ ୨୦୨୩ରେ ଭାରତ-ବ୍ରିଟେନ୍ ଆଚିଭର୍ସ ଅନର୍ସ ପକ୍ଷରୁ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନବ୍ୟାପି ସାଧନା ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।
କେମ୍ବ୍ରିଜ୍ ଏବଂ ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସମେତ ଅନେକ ଅଗ୍ରଣୀ ଅନୁଷ୍ଠାନରୁ ମନମୋହନ ସିଂହ ସମ୍ମାନଜନକ ଡକ୍ଟରେଟ୍ ଉପାଧି ପାଇଛନ୍ତି।
- ସେ ଅନେକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେଥିମଧ୍ୟରେ ଜାପାନର ‘ଗ୍ରାଣ୍ଡ କର୍ଡନ ଅଫ୍ ଦ ଅର୍ଡର ଅଫ୍ ଦି ପାଉଲୋନିଆ ଫ୍ଲାଓ୍ଵର୍ସ’ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ରହିଛି। ଏହା ତାଙ୍କୁ ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପୁରସ୍କାର ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵରେ ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥିଲା।
