ଆଜି ନଭେମ୍ବର ୧୩ ତାରିଖ, ଶୁକ୍ରବାରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଛଠ୍ ମହାପର୍ବ । ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଅନ୍ୟତମ ପବିତ୍ର ଓ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ ହେଉଛି ଛଠ୍ ମହାପର୍ବ । ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଓ ଛଠୀ ମାତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାଳନ ହେଉଥିବା ଏହି ପର୍ବ ଚାରି ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥାଏ । ସନ୍ତାନଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପରିବାରର ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧି କାମନା କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ଏହି କଠିନ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି । ନହାୟ-ଖାୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଖର୍ଣ୍ଣା, ସନ୍ଧ୍ୟା ଅର୍ଘ୍ୟ ଏବଂ ଉଷା ଅର୍ଘ୍ୟ ସହ ଏହି ମହାପର୍ବର ସମାପନ ହୋଇଥାଏ। ତେବେ ଛଠ୍ ପୂଜାର ଆରମ୍ଭ କିପରି ହୋଇଥିଲା? ଛଠୀ ମାତାଙ୍କ ଆରାଧନା ପଛରେ କ’ଣ ରହିଛି ପୌରାଣିକ ରହସ୍ୟ? ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବ ସହ ଜଡ଼ିତ କିଛି ରୋଚକ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ।
ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ନାମକ ଜଣେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମାଳିନୀ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିବାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ । ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ରାଜା ମହର୍ଷି କଶ୍ୟପଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ଯଜ୍ଞ ପରେ ରାଣୀ ଏକ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ହିଁ ଶିଶୁଟିର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ପୁତ୍ରକୁ ହରାଇ ରାଜା ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିଲେ । ଏପରିକି ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ମନସ୍ଥ କରିଥିଲେ ।
ଠିକ୍ ଏହି ସମୟରେ ଦେବୀ ଦେବସେନା ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇ ନିଜକୁ ଷଷ୍ଠୀ ଦେବୀ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ । ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜର ଆରାଧନା କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ । ଏହାପରେ ରାଜା କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ଓ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥିଲେ । ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଛଠୀ ମାତାଙ୍କ କୃପାରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଣି ସନ୍ତାନ ସୁଖ ମିଳିଥିଲା । ଏହି ଘଟଣାକୁ ଛଠ୍ ପୂଜାର ଆରମ୍ଭ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥାଏ ।
ଛଠ୍ ପୂଜା ସହ ମହାଭାରତ କାଳର ଆଉ ଏକ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ । ସୁକନ୍ୟା ନାମକ ଜଣେ ରାଜକୁମାରୀ ଦିନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ପରେ ଋଷିଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହୋଇଥିଲା । ଦିନେ ସୁକନ୍ୟା ଜଣେ ନାଗକନ୍ୟାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିବା ଦେଖିଥିଲେ । କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପାସନାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବା ପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥିଲେ । ମାନ୍ୟତା ରହିଛି ଯେ, ଏହି ପୂଜାର ପ୍ରଭାବରେ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଫେରିଆସିଥିଲା ।
କେବଳ ରାଜା ପ୍ରିୟବ୍ରତ କିମ୍ବା ସୁକନ୍ୟା ନୁହନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ଓ ମାତା ସୀତାଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ ଛଠ୍ ପୂଜାର ମାନ୍ୟତା ଜଡ଼ିତ ରହିଛି । କୁହାଯାଏ, ରାବଣ ବଧ ପରେ ଅଯୋଧ୍ୟା ଫେରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଋଷି ମୁଗ୍ଦଲଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେଇଥିଲେ । ଋଷିଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରୀରାମ ଓ ମାତା ସୀତା କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଛଅ ଦିନ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଉପାସନା କରିଥିଲେ । ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ଛଠ୍ ପର୍ବ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥାଏ ।
ତେବେ ୨୦୨୬ରେ ନଭେମ୍ବର ୧୩ ତାରିଖରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବ ଛଠ୍ ମହାପର୍ବ । ୧୩ ନଭେମ୍ବର ଶୁକ୍ରବାର ନହାୟ-ଖାୟ, ୧୪ ନଭେମ୍ବର ଶନିବାର ଖର୍ଣ୍ଣା, ୧୫ ନଭେମ୍ବର ରବିବାର ସନ୍ଧ୍ୟା ଅର୍ଘ୍ୟ ଏବଂ ୧୬ ନଭେମ୍ବର ସୋମବାର ଉଷା ଅର୍ଘ୍ୟ ସହ ବ୍ରତ ପାରଣ କରାଯିବ । ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଓ ଛଠୀ ମାତାଙ୍କ ଆରାଧନାର ଏହି ମହାପର୍ବ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଷ୍ଠା, ସଂଯମ, ପବିତ୍ରତା ଓ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ସମ୍ମାନର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତୀକ ।
